Categorieën
Thema's

Thema II: militairen

Militaire voorouders, vrijwel iedere genealoog treft ze wel aan in zijn eigen stamboom of familiegeschiedenis. Meteen rijst dan de vraag wat er nog meer is te vinden over deze militaire voorouders of familieleden. Wat was zijn rang? Wanneer ging deze militair in dienst? Waar was hij gestationeerd en waar heeft deze militair zoal gediend?

Het antwoord op al deze bijzonder interessante vragen is te vinden in diverse bronnen die een prachtig inkijkje geven in de organisatie van het militaire wezen in Nederland en België. Wel hangt het vaak af van de periode waarin je informatie over militairen zoekt of er al dan niet nog veel informatie te vinden is. De meest relevante informatie over militaire bronnen met betrekking tot de landmacht in Nederland en België zetten we in dit tweede thema op onze Facebookpagina voor je uiteen.

Belgische militairen

Sinds het ontstaan van het Koninkrijk België worden van alle officieren en van alle onderofficieren en soldaten (soms ook minderen geheten) militaire stamboeken bijgehouden waarin op het blad van de betreffende militair nadere details over zijn militaire loopbaan werden aangetekend, bijvoorbeeld datum van inschrijving, datum van indiensttreding, plaatsen waar de militair gediend heeft en ook de onderscheidingen die de militair eventueel heeft ontvangen.

Om bij deze stamboeken te kunnen komen, moet je in de eerste plaats weten in welk jaar je voorouder voor de militaire dienst werd ingeschreven en voor welk regiment hij werd ingeschreven. Aan de hand van deze informatie kan je vervolgens op zoek gaan naar de inschrijving van de betreffende militair in het stamboek van het betreffende regiment. De informatie over het betreffende regiment en de datum van inschrijving valt soms op te maken uit het militiecertificaat dat bij de huwelijksbijlagen is gevoegd en in andere gevallen ook uit het lotingsregister.

De lotingsregisters van de provincie Limburg zijn integraal beschikbaar via de website van FamilySearch voor de periode 1815-1920. De stamboeken vanaf het jaar 1830 tot en met 1898 voor zowel officieren als voor onderofficieren en soldaten zijn tevens integraal beschikbaar op de website van FamilySearch. Daarnaast beschikt het Koninklijk Museum van het Leger en de Krijgsgeschiedenis over persoonlijke militaire dossiers van officieren die tussen 1785 en 1900 zijn geboren en van onderofficieren en soldaten die tussen 1845 en 1888 zijn geboren. Op hun website vind je ook een index, deze is echter niet geheel compleet.

Nederlandse militairen

Voor Nederlandse militairen vanaf het jaar 1795 geldt hetzelfde als voor de Belgische militairen vanaf het jaar 1830, de stamboeken van officieren en van onderofficieren en minderen van de periode 1795 tot en met 1924 zijn integraal bewaard gebleven. Deze stamboeken worden bewaard bij het Nationaal Archief in Den Haag en zijn grotendeels ook via FamilySearch en de website van het Nationaal Archief te raadplegen.

De stamboeken van officieren en van onderofficieren en minderen uit de Frans-Bataafse tijd, dus de periode 1795-1813 zijn als index op de website van het Nationaal Archief raadpleegbaar. Aan de hand van deze index is het mogelijk de stamboekinschrijving van de gezochte militair te vinden. Het Nationaal Archief biedt op haar website dan ook een aantal zoekhulpen aan. De stamboeken van officieren van de periode 1813-1924 zijn ook als index op de site van het Nationaal Archief te raadplegen.

De stamboeken van onderofficieren en minderen in de periode 1813-1924 zijn helaas niet geïndexeerd. Zou je deze willen opzoeken, dan heb je een aanknopingspunt nodig waaruit je informatie over het inschrijvingsjaar en het regiment kan halen. Deze informatie kan je halen uit het militiecertificaat bij de huwelijksbijlagen of de gemeentelijke lotings- of militieregisters.

Ook van de periode voor 1795 is van de Nederlandse militairen het een en ander bewaard gebleven. Het gaat dan om onder andere ranglijsten, conduitestaten, stamboeken en recrutenlijsten van het Staatse Leger. Een deel van deze bronnen is door het Nationaal Archief geïndexeerd en via de website te raadplegen.

Voor wat betreft de periode na 1924 is het Ministerie van Defensie verantwoordelijk voor het beheer van persoonlijke militaire dossiers. Deze dossiers kunnen via de website van het Ministerie van Defensie worden aangevraagd. Op de website van het ministerie vind je ook een korte instructie hoe je deze dossiers kan aanvragen.

Militairen in Oost- en West-Indië

Een andere interessante bron vormen de militaire stamboeken voor de soldaten die in Oost-Indië (Nederlands-Indië en dus het huidige Indonesië) en die in West-Indië (Suriname en de voormalige Nederlandse Antillen) hebben gediend. Deze stamboeken zijn ook digitaal beschikbaar op de website van het Nationaal Archief, maar zijn niet geïndexeerd. Op de site van het Nationaal Archief vind je wel een zoekhulp hoe je deze stamboeken kan vinden.

Een aanknopingspunt om er achter te komen of een voorouder als soldaat naar Indië is vertrokken, wordt gevormd door de bevolkingsregisters waarin werd aangetekend dat de ingeschrevene werd afgeschreven wegens vertrek naar bijvoorbeeld Harderwijk of een andere kazerne. Sommige kazernes waren namelijk speciaal aangewezen voor militairen die naar Indië vertrokken.

Militairen in het leger van Napoleon
Voor veel mensen is het spannend en vaak ook een zekere eer om te ontdekken dat hun voorouder in het leger van Napoleon heeft gevochten. Het Nederlands Instituut voor Militaire Historie heeft alle Nederlanders die als soldaat in het leger van Napoleon hebben gevochten in kaart gebracht, welke gegevens in een digitale index te vinden zijn.

Militairen in de Eerste Wereldoorlog

In België heeft de Eerste Wereldoorlog een enorm ingrijpende rol in het leven van burgers gespeeld, zeker als je dat vergelijkt met Nederland. Er zijn dan ook heel veel Belgen in de periode 1914 tot 1918 gemobiliseerd en veel van deze militairen hebben de gruwelijke omstandigheden van deze oorlog dan ook niet overleefd. Meerdere Belgische websites besteden aandacht aan het in beeld brengen van het leven en het verhaal achter deze heldhaftige militairen uit de Eerste Wereldoorlog.

Zouaven in het pauselijk leger

Een bijzondere categorie militairen wordt gevormd door de soldaten die als zouaaf in het pauselijk leger streden. De aanleiding voor dit leger dat bestond in de jaren 1860 was een bedreiging van de Kerkelijke Staat destijds. Zowel Nederlanders als Belgen hebben als zouaaf in het pauselijk leger gediend en er bestaan dan ook overzichten van mannen die als zouaaf in dit leger gediend hebben.

Vestingsteden

Relevant voor het onderzoek naar militaire voorouders en families van voor 1800 is kennis van de Nederlandse vestingsteden. Je ziet namelijk vaker dat families waar de vader een (uit het buitenland afkomstige) militair in het Staatse Leger was, hij vaak samen met zijn gezin het land doortrok van vestingstad naar vestingstad en hier dan ook met regelmaat kinderen werden geboren waar je soms als onderzoeker geen weet van hebt. Bij zulke militaire voorouders loont het meestal om de indexen van Nederlandse archieven af te gaan waar ook de bronnen van Nederlandse vestingsteden worden bewaard.

2 reacties op “Thema II: militairen”

Ligt het in de plannen de stamboeken van onderofficieren en minderen 1813-1924 te indexeren? Lang niet alle militieregisters zijn bewaard gebleven en de huwelijksbijlagen bevatten ook niet vaak voldoende aanknopingspunten

Geef een antwoord

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *