Categorieën
Thema's

Thema IX: ziekenhuizen en medische instellingen

Dat onze voorouders ook wel eens (ernstig) ziek waren of gewond raakten is natuurlijk niet meer dan logisch. Net zoals bij ons verging het hen soms ook wel eens minder voorspoedig en kwamen zij in het ziekenhuis terecht of hadden ze medische zorg nodig. Ook zijn er in veruit de meeste families, net zoals dat tegenwoordig nog altijd het geval is, wel familieleden die minder zelfstandig of zelfs niet aan de dagelijkse maatschappij konden deelnemen, bijvoorbeeld omdat zij blind of doof waren of omdat zij werden gehinderd door een geestelijke of lichamelijke aandoening.

Ondanks dat het weinig verrassend is, dat dit soort dingen op het pad van onze voorouders en familieleden kwam, is het niet altijd gemakkelijk om informatie over dit soort gebeurtenissen in de archieven te achterhalen. Veel archieven zijn immers vernietigd en ook is het niet altijd duidelijk waar je moet beginnen zoeken. In dit negende thema zetten we de belangrijkste en meest interessante bronnen voor je uiteen waar je meer informatie over voorouders en familieleden in ziekenhuizen en medische instellingen kan vinden.

Bevolkingsregisters

Een bron die niet perse heel interessant is, maar zeker wel behulpzaam kan zijn bij je onderzoek is het bevolkingsregister. Sommige medische instellingen, waaronder psychiatrische instellingen, instellingen voor gezinsverpleging en doven- en blindeninstituten, hielden vaak een bevolkingsregister bij, omdat de daar behandelde personen er meestal voor langere tijd verbleven. De bevolkingsregisters vermelden vaak alleen informatie over de locatie, de geregistreerde persoon en zijn of haar datum van aankomst en vertrek. Patiëntinformatie, dus informatie over diens behandeling, wordt daarin in de regel niet gevonden.

Patiëntendossiers en registers van verpleegden

Veel interessanter voor je onderzoek zijn de patiëntendossiers, zo nu en dan ook registers van verpleegden genoemd. Ziekenhuizen en psychiatrische instellingen hielden vaak zulke dossiers of registers bij, dat was immers hun patiëntenadministratie. In zijn algemeenheid werd in deze dossiers en registers bijna altijd bijgehouden wanneer iemand daar terechtkwam en wanneer hij het ziekenhuis of de instelling weer verliet en regelmatig ook de reden van opname.

Het verschilt wel per ziekenhuis en instelling welke aanvullende gegevens je nog kan vinden. Bij sommige psychiatrische instellingen hielden ze bijvoorbeeld tamelijk uitgebreide behandeldossiers bij, met daarin ook veel persoonlijke informatie, observaties, toepassing van bepaalde dwangmiddelen en voortgang van de behandeling. Andere instellingen hadden weer een veel summierdere registratie van de door hen behandelde patiënten. Veel registers van ziekenhuizen vermelden de reden van opname en soms, aanvullend daarop bij overlijden, ook de doodsoorzaak.

Bewaard gebleven bronnen

Van diverse ziekenhuizen en psychiatrische instellingen zijn de patiëntendossiers, registers van verpleegden en bevolkingsregisters bewaard gebleven. Van de ziekenhuizen in onder meer Delft, Tilburg, Amsterdam, Deventer, Bloemendaal, Antwerpen, Zutphen en Dordrecht zijn patiëntendossiers of bevolkingsregisters bewaard gebleven. Verder zijn ook de patiëntendossiers of bevolkingsregisters van onder meer het Zinnelozenhuis te Antwerpen, het Krankzinnigengesticht Bloemendaal, de Willem Arntsz stichting in Utrecht, het Rijkskrankzinnigengesticht te Medemblik, het Sint-Dominicusgesticht te Brugge, het Leprooshuis te Haarlem en de Burgerlijke Instellingen van Weldadigheid te Maastricht bewaard gebleven.

Raadpleging van archiefstukken

Soms is het niet mogelijk om de patiëntendossiers of registers van verpleegden te raadplegen. Daar deze dossiers en registers met grote regelmaat tamelijk gevoelige informatie bevatten, die ook de privacy van nog levende personen kan schaden, bijvoorbeeld wegens erfelijke ziekten of geestelijke stoornissen, zijn deze lang niet altijd openbaar. Er zijn overigens diverse archieven die deze wel openbaar hebben gemaakt en zelfs ter raadpleging op hun website hebben aangeboden. Zijn de dossiers of registers nog niet gedigitaliseerd en wil je ze graag in de studiezaal inzien, informeer dan eerst bij het betreffende archief of raadpleging mogelijk is.

Geef een antwoord

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *