Categorieën
Thema's

Thema VII: voorouders uit het buitenland

Graag zouden we ze allemaal eens een keer tegenkomen, voorouders die niet in België of Nederland zijn geboren, maar over de grens, bijvoorbeeld in Duitsland of Frankrijk. Veruit de meeste onderzoekers stuiten in hun stamboomonderzoek dan ook wel op een of meerdere buitenlandse voorouders, de een heeft een buitenlandse voorouder ver terug in de tijd en voor een ander is deze buitenlandse voorouder juist relatief dichtbij. Hoe dan ook, waar het onderzoek op vastloopt is de onbekendheid met buitenlandse bronnen.

Om onderzoekers met buitenlandse voorouders toch op weg te helpen, wijden we dit thema, bij hoge uitzondering, aan primaire bronnen uit het buitenland. Onder primaire bronnen worden verstaan de burgerlijke stand, parochieregisters, kerkboeken en bevolkingsregisters. In dit zevende thema zetten we de belangrijke primaire bronnen en vindplaatsen daarvoor in Duitsland, Frankrijk en het Verenigd Koninkrijk voor je uiteen.

Duitsland

Met het doen van onderzoek in Duitsland trappen we dit thema af. Ter inleiding nemen we je eerst mee in een klein stukje Duitse ontstaansgeschiedenis. Tot 1871 was Duitsland enorm versnipperd en verdeeld in diverse vorstendommen, bijvoorbeeld het koninkrijk Beieren, het groothertogdom Baden, het koninkrijk Württemberg en het groothertogdom Hessen. Vanaf 1871 werd Duitsland een zeker eenheid, onder het Duitse Keizerrijk. Een aantal jaar eerder in 1866 werden het noorden van het huidige Duitsland en delen van Polen al verenigd in de Duitse Bond. Het Duitse Keizerrijk bestond van 1871 tot 1918, maar dat betekende niet dat het land ook een volwaardige eenheid was, veel oude vorstendommen bleven in een zekere vorm bestaan en kenden ook hun eigen wetgeving en rechtspraak.

Een belangrijke stap voor Duitsland werd in 1875 gezet met de invoering van de zogeheten “Personenstand”, welke wij beter kennen als de burgerlijke stand. Tot 1875 bestonden er in Duitsland bijna geen registers van de burgerlijke stand, behalve in de grensregio met Nederland, België en Frankrijk welke tijdens het Eerste Franse Keizerrijk door Napoleon was ingelijfd, daar begint de burgerlijke stand, toen nog “Zivilstand” genoemd, vaak al in 1798, en deze loopt door tot aan het jaar 1875. In concreto betekent dit voor je onderzoek, dat je voor het jaar 1875 in veel gevallen op parochieregisters of kerkboeken aangewezen zal zijn, om je onderzoek verder terug in de tijd voort te zetten, tenzij je voorouders uit de hiervoor genoemde grensregio’s komen die destijds door Napoleon waren ingelijfd.

Ook zeker fundamenteel voor je kennis van genealogisch onderzoek in Duitsland is te weten hoe de Duitse archiefstructuur in elkaar zit, dat is namelijk heel anders geregeld dan in Nederland en België. In Duitsland heeft men een strikte scheiding gemaakt tussen enerzijds overheidsarchieven, deze worden vaak aangeduid met “Landesarchiv”, en anderzijds kerkelijke archieven, welke bij de katholieken worden aangeduid als “Bistumsarchiv” en bij de protestanten (dat is: diverse stromingen binnen het protestantisme) vaak als “Landeskirchliches Archiv”. Bij het doen van onderzoek moet je je dus goed bewust zijn van welke informatie je zoekt en waar je die moet gaan zoeken. De burgerlijke stand vind je dus vanzelfsprekend bij een Landesarchiv en parochieregisters bij een Bistumsarchiv.

Ga je op zoek naar Duitse genealogische bronnen, weet dan dat er geen centrale index voor heel Duitsland bestaat, zoals de site van het Rijksarchief in België, WieWasWie of Open Archieven. Het loopt erg van deelstaat tot deelstaat uiteen wat je wel of niet digitaal gaat vinden. Het meest interessant voor de Nederlandse en Vlaamse onderzoeker zijn de deelstaten Niedersachsen, Nordrhein-Westfalen en Rheinland-Pfalz, welke aan Nederland en België grenzen. In Niedersachsen is relatief weinig online te vinden in het Niedersächsisches Landesarchiv en ook veel bronnen voor Niedersachsen op FamilySearch zijn niet (vanuit Nederland en België) toegankelijk. Het meeste heb je voor wat betreft Niedersachsen aan de vereniging Compgen, waar je zogeheten OFB’s (Ortsfamilienbücher) kan raadplegen en aan de betaalde sites Ancestry.de en Archion.de

Archion.de bevat bijna enkel protestantse kerkboeken, maar is wel erg prijzig. Ook voor Nordrhein-Westfalen is deze site interessant, voor de diverse protestantse kerken daar. Verder is het Landesarchiv Nordrhein-Westfalen begonnen met het digitaliseren van de burgerlijke stand, als een van de weinige Duitse deelstaten. Inmiddels is daar al een groot deel van de overlijdensakten digitaal raadpleegbaar en op termijn zullen ook de huwelijksakten en geboorteakten volgen. Een andere zéér belangrijke bron is de site Matricula Online, waar je de parochieregisters van Duitse katholieke kerken digitaal kan doorbladeren, daar vind je een groot deel van de parochies in Nordrhein-Westfalen. Deze site is in tegenstelling tot Archion.de geheel gratis. Aan FamilySearch heb je voor wat Nordrhein-Westfalen betreft niet veel, daar de scans niet vanuit Nederland en België toegankelijk zijn, soms is het enkel een index die je kan raadplegen.

Als laatste komen we dan aan bij de deelstaat Rheinland-Pfalz. FamilySearch is voor deze deelstaat vaak uitermate geschikt, grote delen van scans van de burgerlijke stand en parochieregisters kan je gewoon vanuit Nederland en België doorbladeren. Mocht dat toch niet altijd lukken, dan kan je ook nog gebruik maken van Matricula Online of voor de burgerlijke stand van Ancestry.de. Het Landesarchiv Rheinland-Pfalz heeft echter weinig te bieden, daar vind je geen gedigitaliseerde akten van de burgerlijke stand. Belangrijk nog om te weten, is dat er ook in Duitsland bevolkingsregisters en huwelijkse bijlagen bestaan, maar dat deze zelden gedigitaliseerd zijn. In veel gevallen kan je deze raadplegen bij een zogeheten Stadtarchiv (stadsarchief).

Mocht je moeite hebben akten van de burgerlijke stand van tussen 1875 en heden te vinden, dan kan je het beste contact opnemen met de ambtenaar van de burgerlijke stand (Standesamt) van de betreffende gemeente, hier kan je vaak tegen betaling de gezochte akte van de burgerlijke stand verkrijgen. Goed om te weten is verder dat de openbaarheidstermijnen in Duitsland respectievelijk 110, 80 en 30 jaar voor geboorte-, huwelijks- en overlijdensakten zijn.

Frankrijk

Dan zijn we nu bij het doen van onderzoek in Frankrijk aanbeland. Een groot voordeel is dat Frankrijk al vele eeuwen in meer of mindere mate een zekere eenheid is geweest, zij het in diverse staatsvormen, zoals het Eerste Franse Keizerrijk en de Tweede Franse Republiek. In Frankrijk werd de burgerlijke stand als eerste in heel Europa ingevoerd, in het jaar 1792. Voor die tijd bestonden uiteraard ook in Frankrijk de parochieregisters. Wanneer deze beginnen scheelt, zoals altijd, van plaats tot plaats, maar je zal ze het meeste vanaf circa 1600 aantreffen. De archiefstructuur van Frankrijk wijkt weer net iets af van die van Nederland en België. In Frankrijk heb je de zogenaamde “Archives Departementales”, de departementale archieven dus.

Bij deze departementale archieven vind je in veruit de meeste gevallen gedigitaliseerde akten van de burgerlijke stand, État civil geheten, en de parochieregisters, Registres Paroissiaux geheten. De departementale archieven kent men overigens ook voor de Franse overzeese territoria, ook met gedigitaliseerde akten van de burgerlijke stand en parochieregisters. Mocht de site van een departementaal archief toch tekortschieten voor wat betreft het vinden van parochieregisters, dan heb je een goeie kans deze wel op FamilySearch te vinden. Een andere site die het zoeken naar akten vergemakkelijkt is Filae, een betaalde website, die zich het best laat vergelijken met het Duitse Ancestry.de.

Verenigd Koninkrijk

Last but not least, de “odd one out” in dit thema, het doen van onderzoek in het Verenigd Koninkrijk. In tegenstelling tot Duitsland en Frankrijk, blijkt in de praktijk dat het doen van genealogisch onderzoek in het Verenigd Koninkrijk een stuk lastiger is. In tegenstelling tot het Europese vasteland dat een stelsel van continentaal recht kent, is in het Verenigd Koninkrijk en in de Engelse overzeese territoria het stelsel van “common law” de standaard, wat doorwerkt in alle facetten van de maatschappij. Zo kent het Verenigd Koninkrijk ook geen bevolkingsregisters, maar de zogeheten “census”. Dit is slechts in beperkte mate vergelijkbaar met het bevolkingsregister, daar het enkel een momentopname van de bevolking betreft, een vergelijking met volkstellingen is wellicht beter op zijn plaats. Belangrijk om niet te vergeten, is dat het Verenigd Koninkrijk uit vier landen bestaat: Engeland, Schotland, Wales en Noord-Ierland, welke hun eigen wet- en regelgeving kennen.

In Engeland en Wales werd de burgerlijke stand in 1837 ingevoerd. Wil je de akten van de burgerlijke stand raadplegen, dan kan dit tegen betaling bij de zogeheten “General Register Office”, ook wel kortweg “GRO” genoemd. Dit is wat genealogisch onderzoek in het Verenigd Koninkrijk een dure bezigheid maakt. Er bestaat ook een klein aantal (gratis) alternatieven om aan geboorte-, huwelijks- en overlijdensdata te komen, zoals de sites FreeBMD, Find My Past en Ancestry.co.uk. De Engelse en Welshe parochieregisters en kerkboeken kan men, soms gratis en soms tegen betaling, raadplegen via Ancestry.co.uk, FamilySearch, BMDregisters, Find my past of bij een lokaal archief waar de parochieregisters en kerkboeken ondergebracht zijn. Voor de census van Engeland en Wales kan bij FamilySearch terecht.

De burgerlijk stand in Schotland werd in 1855 ingevoerd, voor die tijd kan je uiteraard gebruik maken van de parochieregisters en kerkboeken die soms tot ongeveer 1550 teruggaan. Akten van de burgerlijke stand kan men tegen betaling opvragen bij de National Records of Scotland en ook via de site Scotland’s People, waar men niet alleen akten van de burgerlijke stand vindt, maar ook parochieregisters en kerkboeken van voor en van na de invoering van de burgerlijke stand. Verder zijn de akten van de burgerlijke stand tussen 1855 en 1880 ook via FamilySearch te vinden, net als de census. Ten aanzien van Noord-Ierland kan men voor de burgerlijke stand terecht bij de General Register Office for Northern Ireland. In Noord-Ierland beginnen de akten van de burgerlijke stand in 1864.

2 reacties op “Thema VII: voorouders uit het buitenland”

Geef een antwoord

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *